Icon--npo spotify youtube twitter facebook instagram whatsapp linkedin mail search arrow-right menu arrow down clock Icon video audio camera snapchat theme location

Is de burn-out nu ook al onder de profeten?

Alain Verheij over Elia's burn-out

28 januari 2019

Zegt de Bijbel eigenlijk iets over burn-out? Een paar duizend jaar geleden bestond dat woord toch nog niet? Volgens Alain Verheij, onafhankelijk theoloog, zeggen de schriften wel degelijk iets over dit onderwerp. Zo zou je de inzinking van profeet Elia kunnen zien als een burn-out.

Als je de Bijbel door een moderne bril leest, vind je een burn-outverhaal avant la lettre bij de profeet Elia. Dit zijn de symptomen: patiënt is lusteloos, wil veel slapen en weinig eten, voelt zich eenzaam en boos en bedreigd en wil het liefst alleen zijn. Of zelfs dood.

Wat is er gebeurd? Heeft de profeet te hard gewerkt? Nee. Van te hard werken raak je overspannen, maar dat is iets anders dan burn-out. Een burn-out raakt je in je ziel en je identiteit. En je bent er lange tijd zoet mee. Vrienden van me waren soms anderhalf jaar onderweg. Elia zwerft een symbolische 40 dagen door de woestijn. 

Ik ben de enige

Voor en tijdens zijn burn-out is Elia’s voornaamste klacht: ik ben de enige

Hij voelt zich de enige die het volk nog de goede kant op wil trekken. Dat volk is wat besluiteloos en ‘hinkt op twee benen’, moppert de profeet. De overheid wil hem dood hebben. Zijn concurrenten hebben allemaal de verkeerde ideeën – ze volgen een heilloos pad, maar zij zijn met velen. Alle goede collega’s zijn spoorloos verdwenen. Voor Elia voelt het als vechten tegen de bierkaai, als laatst overgebleven profeet van zijn God.

Hart voor de zaak hebben, maar je de enige voelen. Geloven in je idee, maar zien dat de meerderheid je tegenwerkt of gewoon lamlendig is. Zien dat alles de verkeerde kant opgaat, en je kunt er niets aan veranderen maar je kunt het ook niet loslaten. Een giftige cocktail.

Grootste prestatie

Vlak voordat hij instort, levert Elia zijn grootste prestatie tot dan toe. Een burn-out overvalt je vaak op het moment dat jij juist denkt op een hoogtepunt te zitten. Elia verzamelt al zijn vijanden bij elkaar, roept het volk samen en begint een potje blufpoker. ‘Wat is jullie god stil, zit hij soms te poepen?’, vraagt hij spottend aan de andere profeten. ‘Let maar op, gooi wat brandhout neer, plens er water overheen en mijn God kan het hout alsnóg verbranden!’.

Elia krijgt gelijk en wint de strijd. Maar het is al te ver gekomen. Elia wordt gewelddadig: hij laat honderden concurrenten om het leven brengen. Wanneer dat klaar is stelt de koning voor dat hij even wat eet en drinkt (hij gaat alvast iets voor zichzelf halen), maar Elia kan niet meer rusten. Hij klimt de berg op en gaat op de uitkijk zitten - hij weet zeker dat er een grote storm gaat komen. De profeet is de haat, angst en onrust zelve geworden.

De woestijn

Lange tijd gaat er voorbij. Elia zwerft door de woestijn, wordt gevoed door engelen, slaapt en hoopt nooit meer wakker te hoeven worden, klaagt God aan om zijn eenzame inspanningen en blijft maar bang, bang, bang.

Op dat moment ontmoet hij God. Eerst is er een windvlaag. Kijk, eindelijk iemand die net zo hard blaast als ik! Maar God is niet in de windvlaag. Dan is er een aardbeving. Kijk, eindelijk iemand die de boel net zo door elkaar wil schudden als ik! Maar God is niet in de aardbeving. Dan is er vuur. Goed zo Heer, de fik erin! Maar God is niet in het vuur.

Gefluister

Ten slotte is er ‘het gefluister van een zachte bries’. Daar leert Elia dat je God pas kunt vinden zolang je het vermogen hebt om de stormen, de chaos en de vlammen te negeren en te luisteren naar de stem van de zachtheid. Het gefluister dat dagelijks door media, medemensen en je eigen gedachtewereld wordt overstemd: daarin is God.

Elia staat op en betreedt een nieuwe wereld. Een met andere bazen – hij moet van God nieuwe koningen gaan zalven. Een met ander werk – hij mag van God zijn opvolger gaan inwerken. Na een burn-out kun je het leven weer in zijn volle glorie gaan beleven, maar toch zal alles voortaan anders zijn.

Achtergrond in de Bijbel:
https://bijbel.eo.nl/bijbel/1-koningen/18
https://bijbel.eo.nl/bijbel/1-koningen/19

Meer over het thema 'Jongeren en burn-outs'?

Lees meer over de achtergronden op onze dossierpagina.

Dankzij jou

Veel programma's die de EO maakt, zijn mogelijk dankzij giften. Wil jij ook bijdragen? Velen gingen jou al voor.
Samen voor een christelijk geluid in de media! Kijk wat jij kan doen: