Icon--npo spotify youtube twitter facebook instagram whatsapp linkedin mail search arrow-right menu arrow down clock Icon video audio camera snapchat theme location

Els vergaf de moordenaar van haar broer

7 november 2018

Als haar broer Fred om het leven wordt gebracht, maakt Els van der Naalt gebruik van het spreekrecht van slachtoffers. Het hardop uiten van de pijnlijke realiteit blijkt voor haar een belangrijke stap in de richting van vergeving. Vol bewogenheid kijkt ze de dader aan. “Ik kon door zijn betraande ogen en door zijn woorden van spijt zijn kwetsbaarheid en gebrokenheid zien. Dus ik had ook – en heb nog steeds – met hem te doen.”

“Wie zegt ‘dit is onvergeeflijk’, geeft zichzelf levenslang. Dan ontneem je jezelf het leven, want je kunt niet ten volle leven als je je boosheid laat regeren. Dan blijf je slachtoffer en gijzel je jezelf. Vergeven doe je dus in eerste instantie voor jezelf.”

Het delict

Els van der Naalt weet waar ze over praat. Ruim vier jaar geleden wordt haar broer Fred om het leven gebracht door haar zwager – Freds partner. Op dat moment is Fred al zo’n 36 uur vermist. “We zaten met het gezin in een Mexicaans restaurant te eten, toen ik gebeld werd door de ex-vrouw van Fred. Ze zei: ‘Ik weet niet wat er is, maar het is niet goed.’ We hebben meteen afgerekend en zijn gelijk met het gezin naar Almere gereden.”

“Het is een hele rare werkelijkheid waar je in terechtkomt. Je bent zó onthutst. Het heeft iets weg van een trance,” weet Els nog. “Op zo’n moment word je geleefd. Je komt in een emotionele rollercoaster terecht. Vergeving is een onderwerp waar je dan helemaal nog niet mee bezig bent.”

Een week later komt de familie samen om te praten over wat er is gebeurd. Ook een vrouw van slachtofferhulp is daarbij aanwezig. “Zij vertelde ons onder andere wat onze rechten waren. En dat we gebruik konden maken van het spreekrecht,” herinnert Els zich. Ze besluit van het spreekrecht gebruik te maken en stelt – met input van de familie – een tekst op.

Stoofpot van emoties

“In die fase zat ik in een soort stoofpot van emoties. De ene keer kwam verdriet bovendrijven, dan weer boosheid of onmacht. Door gebruik te maken van het spreekrecht kun je tenminste iets met die onmacht doen. Het is heel fijn dat je iets kan doen. Het geeft je wat invloed, je maakt een soort kanaal waardoor die boosheid en woede deels weg kunnen.”

In de rechtszaal zitten een stuk of vijf rechters, met ervoor een hele brede tafel. Aan die tafel zit de verdachte, Els’ zwager, met zijn advocaat. “Ik heb de tekst voorgelezen en dat is echt heel heftig om te doen. Er komt heel veel verdriet naar boven borrelen. Je wil iets duidelijk maken over je diepste emoties, je diepste verdriet. Ik hoorde de verdachte alsmaar snikken en toen hij het woord kreeg kon hij niets anders uitbrengen dan: ‘Els, I’m so sorry…’”

“Ik mocht nog een vraag stellen en had één vraag aan de rechters: of ik mijn tekst aan hem mocht geven. Dat mocht. Ik ben naar hem toegelopen en heb hem aangekeken in zijn betraande ogen. Ik kon door zijn betraande ogen, door zijn woorden van spijt heen zijn kwetsbaarheid en gebrokenheid zien. Dus ik had ook – en heb nog steeds – met hem te doen.”

Contact

Een paar maanden later stuurt Els de verdachte voor het eerst een brief, waar ze ook reactie op krijgt. Daarin leest ze dat de verdachte nog niet in staat is om haar te ontmoeten, maar als het beter gaat graag met haar wil afspreken. Els blijft om de paar maanden schrijven, maar krijgt niets meer terug. Tot ze in de krant een verhaal leest over Perspectief Herstelbemiddeling, een organisatie die bemiddelt tussen dader en nabestaande.

“Ik had ze gemaild, omdat ik hem graag wilde bezoeken. En wat zo bijzonder was: precies een dag eerder hadden ze een brief gekregen van de verdachte. Met één dag verschil dezelfde vraag van dader en slachtoffer! Hij wilde ook contact met ons en ik kwam erachter waarom hij niet antwoordde op mijn brieven: hij was overgeplaatst naar een andere gevangenis.”

De tekst gaat door onder de foto

Vader, vergeef hem

Van tevoren weet Els al dat er een moment komt waarop ze contact gaat zoeken met de dader. “Er was al heel lang een stemmetje in mij dat zei: ‘Vader, vergeef het hem. Hij weet niet wat hij deed.’ Dat stemmetje was er al vlak na de dood van Fred, maar moest toen nog even geduld hebben. Toch wist ik: het is niet de bedoeling van de dader geweest, hij had het niet willen doen.”

“We hebben de neiging om wat de mens dóet, het zichtbare gedrag, door te trekken naar zijn identiteit. Maar wanneer je gedrag en de mens erachter los kunt koppelen, dan is dat een kans om de deur van je hart op een kier te zetten. Het begint ermee dat je bereid ent om jezelf vrij te zetten, je moet het eerst zelf willen. En dan kan je ook een stap maken richting mededogen, empathie en vergeving.”

Els weet als geen ander dat dit makkelijker gezegd dan gedaan is. “Ik heb er een mooi woord voor gelezen: contrastervaring. Mijn primaire neiging is om hem nooit meer te zien. Er is mij immers onrecht aangedaan, het staat in contrast met hoe het zou moeten zijn. Aan zo’n contrastervaring is altijd een appèlervaring gekoppeld. Er werd een appèl gedaan op mijn waarden. Ik hoorde dat stemmetje, ik moest ernaar luisteren. Ik voelde me als Jona, die niet naar Ninevee wilde. Toch gaan was het moeilijkste om te doen.”

Vergeving

Hoe lukte het uiteindelijk toch om de dader te vergeven? “Het helpt om de onschuld van de ander tot je door te laten dringen. Denk bijvoorbeeld eens aan dat die ander ook een baby is geweest. Hij heeft ook behoefte aan liefde. Dat kan een manier zijn om de deur iets verder open te zetten en echt van hart tot hart te gaan kijken. Je kunt er ook voor kiezen om te blijven haten, maar dan is het alsof je een gifbeker leegdrinkt en hoopt dat de ander daar dood aan gaat. Dat was voor mij ook een belangrijke motivatie.”

God heeft ons gemaakt om te leven en dat kan niet als je boosheid laat regeren.

Els raadt elk slachtoffer aan om gebruik te maken van het spreekrecht. “Maar doe het vooral voor jezelf. Je hoeft helemaal geen rekening te houden met de ander. Het is echt heel belangrijk om gehoord te worden. En om geen slachtoffer te blijven. God heeft ons gemaakt om te leven en dat kan niet als je boosheid laat regeren. Om te vergeven heb je de dader trouwens niet fysiek voor nodig, het kan ook op afstand. En het staat gelukkig los van een eventuele spijtbetuiging van de dader. Het is jouw eigen innerlijke proces.”

Inmiddels heeft Els haar werk als coach weer opgepakt en helpt ze anderen ook in dergelijke processen. “Ik ben veel minder bang geworden om de vragen te stellen die er echt toe doen. Waarmee mensen echt teruggaan naar de pijn. Eigenlijk geef ik mensen een contrastervaring, waarin ze nieuwe keuzes maken om echt vrij te komen van waarmee ze zichzelf gevangen hielden. En daardoor kan ik mensen helpen om positieve, levensveranderende processen in gang te zetten.”

Lees ook Els' blog over haar bezoek aan de gevangenis.

Els' verhaal is zondagavond te zien bij NieuwLicht, om 22:40 op NPO 2 en woensdagavond om 20:30 op NPO 1 bij De Grootste Bijbel van Nederland.
 

Dankzij jou

Veel programma's die de EO maakt, zijn mogelijk dankzij giften. Wil jij ook bijdragen? Velen gingen jou al voor.
Samen voor een christelijk geluid in de media! Kijk wat jij kan doen: