Icon--npo spotify youtube twitter facebook instagram whatsapp linkedin mail search arrow-right menu arrow down clock Icon video audio camera snapchat theme location

De drie fasen van vergelding

5 November 2018

Als het gaat om vergeving en vergelding zijn er drie fasen in de Bijbel. Die kun je allemaal doorlopen als mens, en het loopt van primitief tot engelachtig. Je zult ze waarschijnlijk alle drie bij jezelf herkennen, want niemand zit permanent in één van de drie.

1. Het recht van de sterkste

Al in het vierde hoofdstuk van de Bijbel komen we een klassiek voorbeeld tegen van de primitieve fase. Zijn naam is Lamech en hij is een achter-achter-achterkleinkind van Kaïn. Deze Lamech was de eerste man die twee vrouwen ‘nam’. Hij leerde zijn twee vrouwen het volgende gedichtje:

‘Vrouwen van Lamech, luister naar mij!
Wie mij verwondt, die sla ik dood,
zelfs wie mij maar een striem toebrengt.’

Geen sympathieke vent, die Lamech. Maar hij is sterk, rijk en succesvol. Vanaf zijn plek bovenop de apenrots eigent Lamech zich een gunstige rechtspositie toe. Als je hem met een vinger aanraakt, bekoop je het al met de dood. Oneerlijk, ja, maar wie zal Lamech iets maken? Hij is de alfaman, dus hij is zijn eigen rechter.

2. Oog om oog

Om dit soort uitwassen te voorkomen, heb je neutrale rechtspraak nodig. Zoals Vrouwe Justitia, met een blinddoek en een weegschaal. Eerlijke processen zonder aanzien des persoons. Dus als jij een tientje van Lamech steelt, eindig je niet in het graf. Je eindigt voor het gerecht, waar je dat tientje zult moeten vergoeden – plus een bijpassende boete. Ditzelfde geldt als je een tientje van mij steelt. Of als ik een tientje van Lamech steel. Straffen zijn proportioneel en alle mensen zijn gelijk.

De legendarische slogan die daarbij hoort: ‘Oog om oog, tand om tand’, is op naam van Mozes gekomen. In de Thora, bijvoorbeeld hier, staat dat een crimineel met gelijke munt moet worden terugbetaald. Vermoord ik jou, dan moet ik ook dood. Breek ik je bot, dan moet mijn bot ook worden gebroken. En niet te vergeten: vreemdelingen én geboren Israëlieten moesten volgens hetzelfde recht worden geoordeeld.

In de geest van deze vuistregels bouwen wij ook onze rechtstaat op. Zonder neutrale en evenwichtige juridische grondslag is een gezonde maatschappij onmogelijk.

3. Genade

‘Dat kunnen ze nu wel zeggen’, zei Jezus later, ‘maar eigenlijk vraagt God nog meer van je’. En daar kwam hij met zijn stelling: als iemand jou op je rechterwang mept, moet je diegene ook je linkerwang toekeren. Geen doorgeslagen wraak, zoals bij Lamech. Zelfs geen uitgebalanceerde rechtvaardigheid, zoals bij Mozes. Alleen maar liefde voor je vijanden. Pas dan ben je zo volmaakt als God, zei Jezus. En daar liet hij ons mee achter. Nadat hij zijn eigen beulen zelfs vergaf.

Schafte Jezus zo elke rechtspraak af? Ik denk het niet. Ik denk dat Jezus zijn voorloper Mozes netjes in stand wilde houden, zodat de maatschappij een beetje fatsoenlijk blijft functioneren. Hij was niet uit op een politieke hervorming van het rechtssysteem. Wel was hij uit op een radicale persoonlijke hervorming van alle Lamechjes in zijn gehoor. Een revolutie van genade was zijn doel.

En de grap is: als die revolutie écht gelukt is, heb je überhaupt geen rechtspraak meer nodig.

Tekst: Alain Verheij
Foto: Jan Verburg

Dankzij jou

Veel programma's die de EO maakt, zijn mogelijk dankzij giften. Wil jij ook bijdragen? Velen gingen jou al voor.
Samen voor een christelijk geluid in de media! Kijk wat jij kan doen: