Icon--npo spotify youtube twitter facebook instagram whatsapp linkedin mail search arrow-right menu arrow down clock Icon video audio camera snapchat theme location

Moeten we bang zijn voor Russische cyberaanvallen?

18 oktober 2018

Russische spionnen die op heterdaad betrapt worden in Den Haag, Russische twittertrollen die tweeten over MH17 en minister Bijleveld die nu eindelijk bevestigd: wij zijn in een cyberoorlog met Rusland. Maar wat betekent dit voor ons? Moeten we bang zijn voor Russische cyberaanvallen? Redacteur Michiel legt het uit in deze column.

Geen Koude Oorlog

Allereerst: nee, wij zijn niet in een nieuwe Koude Oorlog beland, zoals sommigen durven te beweren. Spionage, zelfs door bevriende landen, komt regelmatig voor en is geen reden tot paniek. En ook de harde taal van Rusland richting het Westen moet vooral als spierballentaal gezien worden.

Toch is de dreiging van Russische beïnvloedings-tactieken wel reëel. Zoals we hebben gezien in de Verenigde Staten, Duitsland, Frankrijk en Oekraïne kan Rusland door nepnieuws en nep-accounts proberen om complottheorieën te verspreiden en chaos te scheppen. Met haar statement over cyberoorlog wil Bijleveld dan vooral wijzen op het gevaar dat Russische trollen vormen voor het publieke debat en de manier waarop wij over gevoelige thema’s discussiëren.

Onderbuik gevoel

Eén van de meest succesvolle Russische cyberaanvallen in de afgelopen jaren was namelijk niet de sabotage van militaire installaties of het hacken van besloten systemen, maar het bespelen van de onderbuikgevoelens van miljoenen Amerikanen tijdens de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016.

In de nasleep van deze verkiezingen werd duidelijk dat Rusland alle mogelijke middelen had gebruikt om onrust en chaos te zaaien. Zo waren Russische hackers bezig met het verspreiden van samenzweringstheorieën met Twitterbots en Facebook-accounts, het lekken van vertrouwelijke documenten en het zwartmaken van politici en politieke commentatoren.

#Blacklivesmatter

In interviews die de Russische onafhankelijke krant Meduza hield met Russische ex-hackers wordt duidelijk dat de hackers één belangrijk doel hadden: het uitvergroten van gevoelige thema’s. En dan specifiek de thema’s die kunnen leiden tot grote protesten, zoals het racisme-debat en het debat over gendergelijkheid en rechten voor LHBT’ers.

Door strategisch te tweeten werden bijvoorbeeld twee Russische Twitter-accounts immens populair met de hashtag #Blacklivesmatter. En door het oproepen tot geweld en het delen van emotionele verhalen in Facebookadvertenties probeerden de Russische hackers de gemoederen aan te wakkeren en mensen aan te zetten om in actie te komen.

MH17 en Wilders

In onderzoek van de Groene Amsterdammer en NRC, zien we dat Russische trollen ook hebben geprobeerd om gevoelige thema’s in de Nederlandse samenleving aan te snijden. Analyse van de tweets laat zien dat thema's zoals MH17, Islam en Geert Wilders vaak door de trollen worden genoemd. Door het verspreiden van complottheorieën, in combinatie met het zwartmakenvan politieke tegenstanders, proberen de Russische twitteraccounts het debat te polariseren. Maar volgens experts is de invloed van Russische desinformatie op het publieke debat in Nederland nog vrij beperkt gebleven. 

Groter voordoen

Voor Rusland is het ‘groter voordoen dan dat je bent’ altijd een belangrijke tactiek geweest in hun psychologische oorlogsvoering. Op deze manier kunnen we ook de pogingen van Russische trollen begrijpen. Het is vaak geïmproviseerd en zonder enig bewijs van coördinatie. Ook zien we dat Rusland eigenlijk heel weinig middelen heeft om daadwerkelijk schade toe te richten aan het publieke debat. Door 'ontmaskerde' spionageactiviteiten en twittertrollen laten zij vooral blijken dat ze er zijn en dat ze er nog toe doen.

Zelf verantwoordelijk

De bekende Rusland-expert Mark Geoleotti zegt in een interview in de Groene Amsterdammer: ‘het [desinformatie] is geen magisch wapen, maar een poging om een groter en sterker bondgenootschap van landen zwakker te laten lijken door het zaaien van chaos’. Volgens hem moeten we invloed daarom niet overdrijven. 

Net als hem, ben ik ook van mening dat wij het niet moeten overdrijven maar dat wij vooral moeten letten of wij zelf in staat zijn om trollen te ontmaskeren en nepnieuws van echt nieuws te onderscheiden. Alleen door kritische nieuwsconsumenten te zijn kunnen we onzin onschadelijk maken en ons weren tegen trollen die het publieke debat willen verstoren. 

Dankzij jou

Veel programma's die de EO maakt, zijn mogelijk dankzij giften. Wil jij ook bijdragen? Velen gingen jou al voor.
Samen voor een christelijk geluid in de media! Kijk wat jij kan doen: