Icon--npo spotify youtube twitter facebook instagram whatsapp linkedin mail search arrow-right menu arrow down clock Icon video audio camera snapchat theme location

Foute boeken?

11 december 2019

Tien Kleine Negertjes, Het Kerstjoodje, Kuifje in Afrika, Pim en de vrouwtjes. Dit zijn titels van boeken die deel uit maken van de tentoonstelling Foute boeken? in het Huis van het Boek Den Haag. Boeken die vroeger heel normaal werden gevonden, maar nu echt niet meer door de beugel kunnen. Hoe kan het dat dit vroeger heel normaal was? En waarom nu niet meer? In een gesprek in het NPO radio 1-programma ‘Langs de Lijn En Omstreken’ geven museumdirecteur Sandra Bechtholt en schrijfster Christine Otten antwoord op deze vragen.

Achter Foute boeken? staat bewust een vraagteken. Het museum wil graag aan de bezoeker de vraag stellen of de boeken fout zijn of niet. Sandra Bechtholt: “Ik bepaal niet of het fout is, maar omdat wij een selectie maken, zijn het in ieder geval boeken die discussie opwerpen. We zijn in een aantal categorieën gaan kijken; wat zijn nou boeken die veel verschenen zijn, waar je over kan discussiëren?”

Boeken zijn tijdsgebonden

Volgens Christine Otten kun je een boek nooit los zien van de context en tijd waarin het geschreven is. “Ik denk dat een boek op zichzelf nooit fout is. Er kunnen hooguit foute ideeën instaan. Boeken zijn net als films; gewoon propaganda, als transporteur van ideeën”, Aldus Otten. Zij geeft er zelfs de term indoctrinatie aan. Als voorbeeld noemt zij geschiedenisboeken. “Wij leerden niks over kolonialisme. Waar we het nu over hebben met Zwarte Piet, zou misschien wel anders zijn geweest, als we toen andere geschiedenisboeken hadden gehad. Dan hadden we die discussie veel eerder gehad misschien.”

Sandra Bechtholt: “kijk, een boek uit de jaren vijftig is een samenvatting, een weergave van de ideeën zoals die leefden in de jaren vijftig. Dat kan ik niemand kwalijk nemen.” Wat opvalt is dat er in de tentoonstelling veel kinderboeken te zien zijn. Eén van de thema’s is wit over zwart, waar bijvoorbeeld ‘Suske en Wiske’ tot behoort. Deze boeken staan nog steeds vol met stereotyperingen. “Het is nog niet voorbij. Het bewustzijn is nog niet bij iedereen even groot. Dat is toch schokkend?”  

Hoe kijken we over tien jaar terug op de boeken van nu?

Een belangrijk doel van het museum is bewustzijn creëren. Sandra: “Het gaat erom: Vind je nou dat alles kan of juist niet kan? En wat ik vooral wil is dat mensen met elkaar in gesprek gaan. Wij waren op Lowlands met deze tentoonstelling en toen waren er heel veel jongeren die zeiden tegen ons: “Ja nee ik denk dat het over tien jaar, als er boeken verschijnen waarin ze heel lang onder de douche staan en vervolgens uitgebreid hun auto gaan wassen, dat we dat echt niet meer vinden kunnen.” En toen dacht ik: ‘nou ik heb echt geen idee waar ze het over hebben.’ Maar dat is dus omdat ze denken dat water uiteindelijk opraakt. ‘Hoe kan het dan dat jullie dat toen nog op die manier beschreven?’ Er zijn mensen die zeggen: boeken waar heel veel vlees in wordt gegeten, kan dat nog wel? Het is goed om de discussie erover te blijven voeren; de maatschappelijke trends en hoe deze dan vervolgens in de boeken staan.”

Luister hier het hele interview terug.

Ook Dwight heeft het interview gelezen en dit is wat hij ervan vindt: