Icon--npo spotify youtube twitter facebook instagram whatsapp linkedin mail search arrow-right menu arrow down clock Icon video audio camera snapchat theme location

Frans Weisz wekt het vermoorde theater tot leven

‘Het vermoorde theater’, woensdag 19 februari 22.55 uur bij de EO op NPO 2

31 januari 2020

Tijdens een van de roerigste periodes uit de Russische geschiedenis opende het Joodse Gosset Theater in 1921 in Moskou zijn deuren. De gelauwerde regisseur Frans Weisz brengt opkomst, bloei en ondergang van dit theater op een bijzondere manier in beeld. Aan de hand van uniek historisch archiefmateriaal verbindt hij de opeenvolging van gebeurtenissen. Acteur Vincent van der Valk neemt als verteller de kijker mee in het aangrijpende verhaal. De documentaire toont de herkomst en de kracht van vernieuwing van het theatergezelschap die leidde tot een ware explosie van creativiteit. Het is ook het relaas van het steeds terugkerend lot van vervolging van de Joden. Het theater is letterlijk en figuurlijk vermoord door Stalin.

Bezoekers zagen voorstellingen en decors en hoorden muziek zoals nooit tevoren. Het was een tijdperk van revolutie, vernieuwing, verandering en dromen. De bron van deze vernieuwende kracht van het Joods theater waren twee kunstenaars: regisseur Alexander Granovski en schilder Marc Chagall. Het gezelschap was een door Lenin georganiseerde voortzetting van jarenlang verboden Jiddische theaterexperimenten. Het Joods Theater bloeide in de jaren twintig met acteur Solomon Mikhoels als rijzende ster. Maar geleidelijk aan werd het een dienstbaar Sovjet-instituut dat uiteindelijk om zuiver propagandistische redenen bestond. 
In 1928-29 maakte het theatergezelschap een tournee door Europa en deed ook Amsterdam en Den Haag aan. En er verschijnt een nieuwe directeur, Solomon Mikhoels, die ook voorzitter wordt van het Joodse Anti-fascistisch comité.

Na de oorlog werd de zich als gevolg van de relatieve vrijheid ontwikkelende roep om Joodse zelfbeschikking steeds sterker. Voor Stalin reden om Mikhoels uit de weg te laten ruimen waarna deze, cynisch genoeg, een staatsbegrafenis in Moskou kreeg. De documentaire bevat archiefbeelden van de begrafenis van Mikhoels, waar zijn kist per trein aankomt en door zijn bewonderaars op de schouders wordt weggedragen. De meeste Jiddische schrijvers en -acteurs werden vervolgens gearresteerd en vermoord. Het Joods Theater werd in 1949 door de Sovjetleiding opgeheven.

Credits: regie: Frans Weisz; producent: René Mendel en Mira Mendel/ Interakt, met: Vincent van der Valk; montage: Erik Disselhof; camera: Jaap Veldhoen; eindredactie EO: Alfred Edelstein en Geert Jan Blanken