Icon--npo spotify youtube twitter facebook instagram whatsapp linkedin mail search arrow-right menu arrow down clock Icon video audio camera snapchat theme location

Kerkproeverij als oefening in ontvankelijkheid

Door uit te nodigen, ontvang je veel terug

19 december 2017

Onze kerk deed mee met Kerkproeverij. Het idee erachter was dat gemeenteleden werden uitgedaagd om vrienden en bekenden mee te vragen naar een kerkdienst. En zo ontvingen wij op een zondag in september ongeveer twintig gasten in onze zondagmorgenviering. Dat leverde ons veel op, wij ontvingen veel die morgen.

De kerkdienst door de ogen van de ander

De ouderling van dienst had zich gerealiseerd dat zich onder kerkgangers mensen bevonden die wellicht nog nooit een kerkdienst hadden meegemaakt. In zijn welkomstwoord hield hij daar rekening mee, zonder in Jip- en Janneketaal te vervallen. Hij wenste de aanwezigen geen gezegende kerkdienst toe, maar een inspirerende bijeenkomst. Het woord ‘liturgie’ werd vervangen door ‘programma van de kerkdienst.’ Afgezien van de vraag of dit adequate vervangingen zijn, is het goed om de kerkdienst met de ogen van de welwillende buitenstaander te bekijken. Voordat mogelijke gasten één stap over de drempel hadden gezet, was dit al gebeurd.

Bidden is bijzonder

Een jonge vrouw, meegevraagd door haar oudere buren, was diep getroffen door het bidden. “Wat mij het meest raakte – ik moest ervan huilen – was dat er gebeden werd voor mensen die het moeilijk hadden. Ik dacht meteen aan mijn broer die het zo zwaar heeft.” We bidden altijd in een kerkdienst. Het is zo gewoon: een kerkdienst zonder gebed is geen kerkdienst. Door de opmerking van deze vrouw werd me duidelijk hoe bijzonder dat dat eigenlijk is: het voor God brengen van mensen en situaties. Deze vrouw liet ons het bijzondere zien van wat voor ons gewoon is. Daar waren de ogen van deze ‘buitenstaanster’ voor nodig.

Miserabele liedjes

Voor de kerkproeverij hadden wij uitnodigingskaartjes laten drukken. Iemand gaf deze uitnodiging aan de vriendin van haar zoon. Deze vriendin was stomverbaasd dat je zomaar naar een kerkdienst kon komen zonder lid van de kerk te zijn. De zondag van de kerkproeverij was zij verhinderd, maar ze vroeg of de uitnodiging ook voor een andere keer mocht gelden. Het kaartje kreeg als een trofee een plekje in haar tas. Voor ons gevoel zijn we een ‘open en gastvrije’ gemeente. En uiteraard is iedereen welkom in onze kerkdiensten. Door deze jonge vrouw werden we gewaar dat zelfs bij welwillende buitenstaanders de kerk lang niet altijd een open en gastvrij image heeft.

Die zondag stond ik bij ingang van de kerk om mensen te verwelkomen. Een oudere dame, gekleed in een felgekleurde rode jas, stelde zich aan mij voor en zei: “ik ben meegevraagd door haar.” Daarbij wees ze op een gemeentelid van 90 jaar. “Ik zat vorige week naast haar op een bankje in het park. Het was mooi weer. En toen zei ze: ‘je moet de zegen van de dominee hebben, want dat zegt hij altijd ‘niet alleen voor jezelf, maar voor iedereen die op je pad komt’. We raakte daarover aan de praat en toen nodigde ze me uit voor deze dienst. Ik ben niet hervormd of gereformeerd, maar wel nieuwsgierig.” Na afloop was ik uitermate benieuwd hoe deze vrouw de dienst ervaren had. Ik zocht haar op en vroeg naar haar bevindingen. “Miserabel”, was haar antwoord. “Ik vond de liedjes uitermate miserabel. Ik kan heel erg genieten van gedichten en poëzie, maar dit sloeg nergens op.” Ik voelde dat er meer was, dus vroeg ik haar die morgen intrigeerde. “Je hoeft nooit te wanhopen, want je wordt altijd aanvaard.” Daarmee pakte ze exact de essentie van de preek die over Zacheüs ging. Omdat haar opmerking over de miserabele liedjes werd ontvangen, voelde zij zich vrij om te delen wat haar intrigeerde.

Pijnlijke stilte

Er waren niet alleen maar mooie ervaringen. Een moeder had haar dochter uitgenodigd. Jaren terug had zij belijdenis gedaan. Maar langzamerhand had zij de kerk vaarwelgezegd. De moeder hoopte op iets van een hernieuwd contact met de kerk. Maar er kwam geen enkele reactie …. helemaal niets. Zelfs geen afwijzing, alleen maar een oorverdovende stilte. Het verdriet daarom was groot. Gelukkig kon het gedeeld en ontvangen worden.

De waarde van de kerkdienst

Door gemeenteleden op te roepen om tegen iemand te zeggen: “Heb je zin om een keer met mij mee naar de kerk te gaan?” komt de vraag aan de orde wat de kerk en de kerkdienst je waard is. Waarom vind ik het belangrijk om iemand iets te laten proeven van viering? Veel kerkgangers gaan naar de kerk omdat ze dat gewoon zijn. “Ik ga naar de kerk, anders is het geen zondag.” Door de kerkproeverij wordt je gedwongen om na te denken over wat de kerkdienst voor je betekent. Wat doen we eigenlijk op zondagmorgen? Wat ontvang ik daar? Heb ook iets te brengen? De bezinning op deze vragen ontvingen wij door de Kerkproeverij

De winst van Kerkproeverij

Kerkproeverij heeft ons veel gebracht. Op twee vlakken. Gemeenteleden gingen in gesprek met bekenden over de kerk. Dat was voor de meesten allesbehalve vanzelfsprekend. En daarmee was de Kerkproeverij al geslaagd. Hoe veranderen we van een ‘welcoming’ in een ‘inviting church’? Ik had mijn Turkse kapper uitgenodigd. Hij kon niet die zondag, maar hij vond het grote eer dat ik aan hem had gedacht. Onze uitnodigen konden lang niet allemaal op een “Ja” rekeningen. Maar de gesprekken die ontstonden waren er ander niet geweest. En dat was winst.

De Kerkproeverij bracht ook nog iets anders. De gasten die wij ontvingen dwongen ons met de ogen van de welwillende buitenstaander naar onze kerkdiensten te kijken. Wij ontvingen gasten, met hun waarnemingen en inzichten. De kunst is om die echt te ontvangen. Dat heeft iets van een avontuur. Dat betekent openheid, ook al zijn hun meningen niet altijd leuk om te horen. Zoals de opmerkingen over de miserabele liedjes.

Een oefening in ontvankelijkheid

Als je gasten ontvangt zeg je: "Welkom, wat fijn dat je gekomen bent." Vaak zeggen we dat uit beleefdheid. Maar als je iemand van harte welkom heet, maak je ruimte in je bestaan voor die ander. Dan sta dan je open voor wat die ander je te geven heeft. Ook al is dat wat anders dan je verwacht of gehoopt had. Soms is het … veel meer. De Kerkproeverij heb ik beleefd als een oefening in ontvankelijkheid

Jan van der Wolf

Dit artikel is verschenen in maandblad Woord & Dienst, december 2017 (www.woordendienst.nl)